TOKSYCZNOŚĆ SALINOMYCYNY

Do roku 2009 salinomycyna nie wzbudzała szczególnego zainteresowania lekarzy oraz środowiska naukowego, co związane było z dużą różnicą toksyczności zaobserwowaną w testach in vitro wykonanych dla hodowli komórek zwierzęcych, jak również in vivo u ssaków (tu w znacznym stopniu zależna jest od gatunku). Jonofor ten jest stosunkowo mniej toksyczny dla bydła oraz drobiu, a bardziej dla kotów, psów, koni, trzody chlewnej, a także alpaków.1-4

Ponadto w literaturze naukowej opisany był przypadek 35-letniego mężczyzny, który przypadkowo połknął około 1 mg kg-1 tego jonoforu. W krótkim czasie zaobserwowano u niego ostre nudności, tachykardię, światłowstręt, a także osłabienie oraz ból mięśni.5 Wykazana została toksyczność salinomycyny w wysokich stężeniach (efektywnych wobec macierzystych komórek nowotworowych) wobec komórek nerwowych, co związane jest z podwyższeniem cytozolowego poziomu kationów sodu inicjowanego przez tę substancję. W wyniku tego dochodzi do zwiększenia cytozolowego stężenia kationów wapnia na skutek działania wymienników Na+/Ca2+ umiejscowionych w błonie komórkowej oraz mitochondriach. To z kolei prowadzi do aktywacji kalpainy, co wywołuje apoptozę zależną od kaspazy 3, 9 oraz 12 i jednocześnie wpływa znacząco na ograniczenie żywotności komórek nerwowych.6

Przełom w postrzeganiu salinomycyny jako potencjalnego środka cytostatycznego nastąpił dopiero po odkryciu dokonanym przez Guptę oraz współpracowników. Testy wykonano na myszach, u których indukowano ludzki nowotwór piersi, by następnie traktować je przez pięć tygodni 5 mg kg-1 jonoforu. Badania udowodniły, że salinomycyna znacząco redukuje masę guza oraz ilość przerzutów, a także zmniejsza liczbę macierzystych komórek nowotworowych.7

Badania pilotażowe przeprowadzone w kolejnych latach przez Naujokata
i współpracowników pokazały dodatkowo, że jonofor ten stosowany w odpowiednich dawkach przynosi obiecujące efekty terapeutyczne, nie powodując przy tym pojawienia się długoterminowych ostrych działań niepożądanych, które zazwyczaj obserwowane są podczas stosowania tradycyjnych leków przeciwnowotworowych.8


1    Story, P.; Doube, A. A case of human poisoning by salinomycin, an agricultural antibiotic. N. Z. Med. J., 2004, 117:U799.

2    Rollinson, J.; Taylor, F.G.R.; Chesney, J. Salinomycin poisoning in horses. Vet. Rec., 1987, 121, 126-128.

3    Lagas, J.S.; Sparidans, R.W.; van Waterschoot, R.A.B.; Wagenaar, E.; Beijnen, J.H.; Schinkel, A.H. P-glycoprotein limits oral availability, brain penetration, and toxicity of an anionic drug, the antibiotic salinomycin. Antimicrob. Agents. Chemother., 2008, 52, 1034-1039.

4    Kart, A.; Bilgili, A. Ionophore antibiotics: toxicity, mode of action and neurotoxic aspects of carboxylic ionophores. J. Anim. Vet. Adv., 2008, 7, 748-751.

5    Dorne, J.L.; Fernández-Cruz, M.L.; Bertelsen, U.; Renshaw, D.W.; Peltonen, K.; Anadon, A.; Feil, A.; Sanders, P.; Wester, P.; Fink-Gremmels, J. Risk assessment of coccidostatics during feed cross-contamination: Animal and human health aspects. Toxicol. Appl. Pharmacol., 2013, 270, 196-208.

6    Boehmerle, W.; Endres, M. Salinomycic induces calpain and cytochrome c-mediated neuronal cell death. Cell Death Dis., 2011, 2:e168.

7    Gupta, P.B.; Onder, T.T.; Jiang, G.; Tao, K.; Kuperwasser, C.; Weinberg, R.A.; Lander, E.S. Identification of selective inhibitors of cancer stem cells by high-throughput screening. Cell, 2009, 138, 645-659.

8    Naujokat, C.; Steinhart, R. Salinomycin as a drug for targeting human cancer stem cells. J. Biomed. Biotechnol., 2012, 2012:950658, 17 stron.


Większość treści oraz materiałów graficznych zawartych na tej stronie internetowej jest elementem pracy doktorskiej dra Michała Antoszczaka pt. Synteza, badania strukturalne i spektroskopowe oraz aktywność przeciwnowotworowa i przeciwdrobnoustrojowa nowych pochodnych salinomycyny obronionej w Wydziale Chemii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Zarówno strona internetowa jak i treści na niej zawarte są chronione prawem autorskim lub innymi prawami własności intelektualnej.